السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
178
تفسير الميزان ( فارسي )
اين است كه دينش در بين مردم بطورى مستقر شود كه گويى چيزى است كه از شدت غليظى منجمد شده و بعد از دورانى كه رقيق و روان بود و بخاطر روان بودنش هر آن خوف زوالش مىرفت ماسيده و پا بر جا شده است . كلمه « عرض » به معناى چيزى است كه بر چيز ديگرى عارض شود ، و زود هم از بين برود ، و از همين جهت است كه لذائذ دنيايى را « عرض » ناميدهاند ، چون زود از بين مىرود . و كلمه « حلال » وصفى است از ماده « حل » كه مقابل « عقد » و « حرمت » است و از اين جهت حلال را حلال مىگويند كه قبل از حلال شدنش گويا گره خورده بود و مردم از او محروم بودند بعدا كه حلال شد گويا در حقيقت گره اش گشوده شد . و اما كلمه « طيب » قبلا گذشت كه به معناى سازگارى با طبع است . مفسرين در تفسير اين آيات اختلاف كردهاند ، ليكن همه اتفاق دارند بر اينكه نزولشان بعد از واقعه بدر اتفاق افتاده ، و شركت كنندگان در جنگ بدر را مورد عتاب قرار داده و غنيمت را براى آنان مباح مىكند . و اما جهت اختلاف ايشان و مايه اختلافشان روايات مختلفى است كه در سبب نزول و معانى جملات آيات مذكور وارد شده ، و اگر قائل شويم به اينكه سند همه روايات صحيح است آن گاه در مضمون آنها تامل كنيم خواهيم فهميد كه چه بى بند و بارى عجيبى در نقل روايات به معنا به كار رفته ، تا آنجا كه مىبينيم دو روايت آن قدر با هم اختلاف مضمون دارند كه گويى دو خبر متعارضند . و بخاطر اختلاف همين روايات است كه تفسير آيات مختلف شده ، يكى ظهور در اين دارد كه عتاب و تهديد آيات متوجه به رسول خدا ( ص ) و مؤمنين هر دو است ، ديگرى در اينكه متوجه آن حضرت و مؤمنين به غير از عمر است ، و يا به غير از عمر و سعد بن معاذ است و يا متوجه تنها مؤمنين است به غير رسول خدا ( ص ) و يا متوجه يك نفر معين و يا اشخاصى است كه در مشورتى كه رسول خدا ( ص ) با ايشان كرد رأى دادند به اينكه از اسيران فديه گرفته شود . و بعضى ديگر قائل شدهاند به اينكه عتاب در آيات راجع به اين است كه چرا فديه گرفتند ، و يا چرا غنيمت را قبل از آنكه از جانب خدا مباح شود حلال شمردند ، و در اين صورت پيغمبر ( ص ) نيز مورد عتاب خواهد بود ، چون ايشان ابتداء كرد به اينكه با مردم در باره فديه مشورت كند ، و اين حرف درست نيست براى اينكه مسلمين بعد از نزول اين آيات فديه گرفتند نه پيش از آن تا مستوجب عتاب شوند ، و رسول خدا ( ص ) هم أجل از اين